REGIO – Het gaat bijzonder slecht met de egel. Bij de nationale egeltelling zijn dit jaar 5633 egels waargenomen. Vorig jaar waren dit er nog 9300 en in 2024 waren dit er meer dan 13.000. Maar als mensen kunnen we ze een handje helpen, volgens Natuurmonumenten.
In de afgelopen vijftig jaar is tachtig procent van de egels verdwenen in Nederland. Met name de laatste jaren gaat het hard. De enorme afname van de egels in Nederland heeft te maken met meerdere factoren. Vooral de uitdroging van de bodem is heel schadelijk volgens boswachter Bart Zwiers: “Egels komen moeilijker aan hun eten. Regenwormen gaan steeds dieper de grond in, omdat de bovenste laag van de bodem uitdroogt.”
Het gebruik van pesticiden werkt de egel ook flink tegen in de voedselvoorziening. Doordat voornamelijk slakken deze pesticiden binnenkrijgen, krijgen egels op hun beurt deze ook weer binnen. Zo verspreiden pesticiden steeds verder door de voedselketen en worden de egeltjes ziek. Dit proces van doorgeven en vermenigvuldigen van pesticiden in de voedselketen noem je biomagnificatie.
“De egels zijn de dupe van natuurverandering en pesticiden”, zegt Zwiers. Wel ziet hij dat mensen steeds bewuster worden van de klimaatverandering, omdat we het als mens inmiddels ook opmerken. Alleen zijn egels eerder slachtoffer van de klimaatverandering, volgens boswachter Zwiers. Wat egels meemaken, gaan we op dit tempo ook doormaken volgens de boswachter: “We staan niet boven de natuur, maar in de natuur.”
Levend vermalen
Maar niet alleen klimaatverandering is gevaarlijk voor de egels. De meer lugubere realiteit is dat robotmaaiers ze levend verslinden. Omdat mensen ’s nachts, wanneer egels actief zijn, de maaier aan laten staan, worden de egels in stukken gehakt.
“Bij de dierenambulance en egelopvanglocaties zie je dat er steeds meer egels komen met geamputeerde snuitjes en ledematen”, vertelt Zwiers. Vooral de baby-egels zien de automatische maaiers niet snel aankomen en worden levend vermalen. Daarom roepen Zwiers en Natuurmonumenten ook op om de robotgrasmaaiers ’s nachts in de schuur te laten.
Tuintrends doden de egel
De tuin is een belangrijk habitat geworden voor de egel. Alleen zijn de betegelde, onderhoudsarme tuinen een hel voor de egel. Daarbij zorgen de steeds dichtere schuttingen er ook voor dat egels zich niet makkelijk kunnen verspreiden. Volgens Zwiers helpt het het beste om weer terug te gaan naar ‘normale’ tuinen met begroeiing: “Je moet geen donder aan je tuin doen, daar help je de egel het meeste mee.”
Bladeren zijn ontzettend belangrijk voor de egels. Ze vormen niet alleen een belangrijke voedselbron voor de insecten, die egels op hun beurt weer eten. Maar ook voor beschutting zijn de gevallen herfstbladeren belangrijk.
Zo help je egeltjes
Momenteel zijn de egels zich aan het klaarmaken voor hun winterslaap. Dan verlagen ze hun lichaamstemperatuur van 35 naar 5 graden Celsius en gaat hun hartslag enorm omlaag. Ze zijn dan kwetsbaar en moeten voldoende vetreserves opbouwen. Echter, dit is heel moeilijk voor ze, omdat er minder insecten te vinden zijn. Daarom raadt Bart Zwiers aan om droge kattenbrokjes voor ze buiten te leggen: “Maar wel met een gaasje eromheen met een opening van dertien bij dertien centimeter, dan kan de kat ze niet opeten.”
Ook is een schuilplaats maken voor de egels heel makkelijk, Door een houten krat of wat bakstenen te stapelen met wat bladeren, heb je zo een ‘egelhuisje’ gebouwd. Tussen de takken en bladeren voelen zij zich het meest veilig.
Als je jouw hippe, dichte schutting wil behouden, maar ook egels wil helpen, kan je het beste een ‘egelpoortje’ in de schutting maken. Dit kan bijvoorbeeld een kleine doorgang onder de schutting door zijn. “Het leefgebied is groter dan één tuin”, zegt Natuurmonumenten.
Als ze de winterslaap hebben doorstaan, zijn ze nog wel kwetsbaar. De laatste tip van Natuurmonumenten is dan ook om voorjaarsbloeiende planten te plaatsen. Hierdoor komen er vroeger in het jaar al insecten in de tuin, die de egel dan kan eten. Zo kan de egel in zijn zwakste periode snel aansterken.