EELDE-PATERSWOLDE – De kunst en het leven van een vergeten Duitse kunstenaar staan centraal in de nieuwe expositie in museum De Buitenplaats in Eelde. ‘Dora Hitz - Een stem voor vrouwen in de kunst’ moet deze obscure kunstenaar uit de vergetelheid halen. Voor het eerst is er in Nederland een hele expositie aan haar werk gewijd. Conservator Berber van der Veer legt uit dat Hitz een perfecte kandidaat is om naar Eelde te halen.
“Zij past echt bij ons. In de eerste plaats omdat we als museum ernaar streven om vrouwelijke kunstenaars die zijn vergeten uit de kiertjes en naden van de geschiedenis te halen”, vertelt Van der Veer. Ze vervolgt: “Bovendien draait het bij de buitenplaats om art nouveau. De schilderijen van Hitz passen daar niet helemaal bij, maar net als art-nouveau kunstenaars liet zij zich inspireren door de natuur en gebruikte ze veel symboliek in haar werk.”
Feministisch icoon
De kunstenaar werd geboren in het zuiden van Duitsland in 1853, als dochter van een schilder. Al vanaf jonge leeftijd was ze geïnteresseerd in schilderen en werd daarin gestimuleerd door haar familie. Ze studeerde aan een private kunstschool, omdat de kunstacademies geen vrouwen toelieten. Tijdens een expositie werd ze ontdekt door Elisabeth zu Wied, een Duitse prinses en latere koningin van Roemenië. De twee vrouwen raakten bevriend. Dankzij deze vriendschap werd Hitz aangesteld als hofschilder in Roemenië.
Later voerden haar reizen door (onder andere) Frankrijk, Italië en Engeland. Uiteindelijk vestigt ze zich in Berlijn, waar ze aan de wieg staat van de Berlijnse Secession. Dit is een invloedrijke kunstbeweging. Ze voert daarnaast een niet aflatende strijd om vrouwen toegang te verschaffen tot de Duitse kunstacademie. Uiteindelijk met succes: na vele mislukte petities mogen meisjes eindelijk naar de academie en zijn ze niet meer aangewezen op duur privéonderwijs om zich als kunstenaar te ontwikkelen.
Leven in beeld
Door al haar reizen bleef ze zich als schilder ontwikkelen. Als hofschilder in Roemenië liet ze zich inspireren door sprookjes en sagen. Op veel van haar werken uit deze tijd figureren kinderen en bloemen. Deze schilderijen roepen een dromerig en mysterieus beeld op. Later ontwikkelt ze een meer expressionistische stijl. Vrouwen en kinderen blijven een belangrijk onderwerp voor haar, ook wanneer haar stijl evolueert. Bovendien ontwikkelt ze zich tot een zeer begaafd portretschilder. Ze wordt gevraagd om prominente personen op het doek te vangen, waaronder de beroemde industrieel Walther Rathenau. Dit portret neemt een belangrijke positie in binnen de expositie in Eelde.
Het levensverhaal van Hitz speelt een grote rol in de expositie in Eelde. Een van de eerste onderdelen die bezoekers tegenkomen is een lange tijdlijn van haar leven, waarin foto’s en schilderijen haar geschiedenis verder toelichten. Regelmatig wordt een display midden in de ruimte opgelicht, waarmee een installatie van klaprozen en vlinders onthuld wordt. Spiegels aan de wanden wekken de illusie dat de toeschouwer naar een veld vol rode bloemen kijkt.
Mädchen im Mohnfeld
Terug in de schijnwerpers
Voor conservator Van der Veer was het samenstellen van de expositie een bijzondere ervaring. “Ik kende haar werk nog niet voordat ik hieraan begon. Haar werk is sowieso niet erg bekend, ze is pas recent weer boven water gekomen”, vertelt ze. Van der Veer is onder de indruk van wat Hitz in haar leven allemaal bereikt heeft. “Ze was echt helemaal zichzelf en niet gebonden aan een man, ook financieel niet. Ze ging echt haar eigen weg en gedroeg zich daarmee als een man, wat ze zelf volkomen normaal vond.” De kunstenaar is nooit getrouwd en heeft altijd, mede dankzij haar talent voor portretschilderen, in haar eigen onderhoud voorzien. Over eventuele liefdesrelaties is weinig tot niets bekend. Wel is zeker dat ze jarenlang heeft samengewoond met haar beste vriendin. Een van de portretten die wordt getoond in de expositie is vermoedelijk van deze vrouw, zittend op een stoel. Ze lijkt zo neergeploft te zijn na een lange dag struinen door Berlijn.
De hoop is dat de expositie helpt om Hitz haar verdiende plek in de kunstgeschiedenis terug te geven. De eerste reacties in het gastenboek zijn lovend, tot opluchting van conservator Van der Meer. “Ik ben blij en de bezoekers zijn blij, wat wil je nog meer als conservator?” Verbazen doet het haar echter niet. “Hitz haar werk is pure schoonheid, dat is prachtig om te ontdekken.”
De tentoonstelling is nog te bezoeken tot 14 maart 2027 in museum De Buitenplaats in Eelde-Paterswolde.
